კიბერუსაფრთხოება

Zərərli kodun paylanması formaları bunlardır: pirat proqram proqramlarından istifadə; qeyri-rəsmi mənbələrdən faylları yükləmək; Naməlum mənşəli linklərə keçmək.

• Güclü və unikal parollardan istifadə edin;
• 2 faktorlu autentifikasiya əlavə edin (2 FA);
• Proqram təminatını mütəmadi olaraq yeniləyin;
• Dostluğa kimi əlavə etdiyinizi bilin;
• Şəxsi məlumatlarınızın açıq şəkildə paylaşılmaması üçün məxfilik parametrlərinizi idarə edin;
• Məkanınızı paylaşmaqdan çəkinin;
• Digər veb-saytlara daxil olmaq üçün sosial profillərdən istifadə etməkdən və digər proqramlara hesablarınıza giriş verməkdən çəkinin;
• Şübhəli linklərdən çəkinin;
• İstifadə etmədiyiniz hesabları bağlayın.

Güclü parol 12 və ya daha çox simvoldan ibarət olmalıdır ki, bu da öz növbəsində kiçik və böyük hərflərdən, rəqəmlərdən və müxtəlif simvollardan ibarət olmalıdır. Fərqli hesablar üçün fərqli parollarınız olması vacibdir. Asan təxmin edilən parollardan çəkinin və onları mütəmadi olaraq dəyişdirin.

Fişinq (Phishing), kibercinayətkarların kütləvi şəkildə linklər və ya zərərli proqramlar göndərməklə şəxsi məlumatları əldə etməyə çalışdığı sosial mühəndisliyin bir formasıdır. Fişinq (Phishing) sosial mühəndisliyin ən geniş yayılmış üsuludur, çünki insanın psixoloji manipulyasiyası və məlumatların qəsb edilməsi mürəkkəb skriptlər və nüfuz edən sistemlər yazmaqdan daha asandır.

Kibergigiyena kompüter sistemlərinin, cihazların, şəbəkələrin və onlayn fəaliyyətlərin təhlükəsizliyini təmin etmək və kiber riskləri minimuma endirmək üçün fərdlər və təşkilatlar tərəfindən istifadə olunan təcrübələr, vərdişlər və tədbirlər məcmusudur.

Müasir həyatda rəqəmsal texnologiya gündəlik həyatımızın dəyişməz hissəsidir və cəmiyyət hər gün ondan daha çox asılı olur - müxtəlif portallar vasitəsilə elektron şəkildə biznesin aparılması, kommunal xərclərin onlayn ödənilməsi və s. Bu tendensiyalar böyüdükcə, əvvəllər haqqında düşünmədiyimiz məlumatlarımızı itirmək təhlükələri də artır. Buna görə də kibergigiyena, onlayn davranış qaydalarına riayət etmək vacibdir ki, biz öz şəxsi məlumatlarımızı və özümüzü kibercinayətkarlardan qoruya bilək.

Özünüzü zərərli proqramlardan qorumaq üçün antivirus quraşdırdığınızdan və kompüter cihazınızı mütəmadi olaraq skan etdiyinizdən əmin olun; Əməliyyat sistemini və proqramları daim yeniləyin. Faylları yalnız rəsmi mənbələrdən yükləmək vacibdir. Mənşəyi bilinməyən linkləri izləməyin və avtomatik və ya digər ehtiyat nüsxələrindən istifadə etməyin.

• Ünvana diqqət edin: - məsələn, gogle.com, amaz0n.com - bu ünvanlar google.com və amazon.com-a bənzəyir;
• HTTPS (TLS/SSL şifrələməsindən istifadə edən təhlükəsiz məlumat ötürmə protokolu,) və  Brauzerdə  kilid simvolunu yoxlayın.
• Linki göndərən şəxsin kimliyini yoxlayın və əgər göndərən məlumdursa, o, sizə linki həqiqətən göndərib-göndərmədiyini yoxlayın;
• www.virustotal.com saytında şübhəli qoşmanı yoxlayın.

Zərərli proqram elektron cihazlarda zərərli hərəkətlər etmək üçün qəsdən hazırlanmış hər hansı proqramdır. Zərərli kodu ehtiva edən proqramların yaradılmasında məqsəd istifadəçi məlumatlarını oğurlamaq və elektron cihazları yoluxdurmaqdır.

Əgər onlayn qurban olmusunuzsa, onda:
• Parollarınızı dərhal dəyişdirin;
• Antivirusunuzu yeniləyin və cihazınızı skan edin;
• Şübhəli proqramları silin;
• Təhlükə haqqında məlumatı ailə üzvləri və dostlarınızla   bölüşün;
• Hadisə ilə bağlı məlumatı insidens@dga.gov.ge ünvanına göndərin;
• Kibercinayətlər barədə polisə müraciət edin və xəbər verin.

• Əgər siz tanış və ya naməlum şəxs və ya təşkilatdan mesaj gözləmədiyiniz bir link almısınızsa, belə bir linki mütləq yoxlamalısınız;
• Bir az  şübhəli hesab etdiyiniz linkə keçməzdən əvvəl, məsələn, www.virustotal.com saytında mütləq yoxlayın;
• Proqram təminatını mütəmadi olaraq yeniləyin.

2FA və ya iki faktorlu autentifikasiya hesablarınızın təhlükəsizliyi üçün əlavə parametrdir. 2FA nümunəsi, parolunuzu daxil etdikdən sonra e-poçtunuza və ya mobil cihazınıza SMS olaraq göndərilən birdəfəlik koddur.